Czym są alimenty?

Alimenty są świadczeniem, które ma na celu dostarczenie osobie uprawnionej do ich otrzymywania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania. Dostarczenie środków wychowania odnosi się przede wszystkim do świadczenia alimentacyjnego względem dzieci. Alimenty mają zaspokajać bieżące wydatki uprawnionego, które są związane z jego utrzymaniem.

Czym różnią się środki utrzymania od środków wychowania?

Środki utrzymania, jak sama nazwa wskazuje, to środki, które są niezbędne, aby uprawnionemu do alimentów zapewnić usprawiedliwione potrzeby bytowe, a więc mieszkanie, prąd, gaz, ogrzewanie, odzież, wyżywienie, opiekę medyczną. Z kolei zapewnienie środków wychowania to konieczność zaspokojenia potrzeb, które są związane z wychowaniem dziecka, wykształceniem odpowiednim do jego uzdolnień, przygotowaniem do życia w społeczeństwie.

Od czego zależy wysokość alimentów?

Wysokość alimentów zależna jest od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od majątkowych i zarobkowych możliwości zobowiązanego do alimentacji. Przy ocenie usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego należy uwzględnić realne możliwości zaspokojenia jego własnych potrzeb tak materialnych, jak i niematerialnych na poziomie przeciętnej stopy życiowej obywateli danego społeczeństwa. Są to zatem nie tylko potrzeby niezbędne do zaspokojenia minimum egzystencji (podstawowe potrzeby bytowe, których niezaspokojenie zagraża życiu człowieka), lecz także potrzeby psychiczne i duchowe, w tym potrzeba zaspokajania własnych zainteresowań i uzdolnień człowieka adekwatnie do jego możliwości psychofizycznych i intelektualnych. Z kolei zarobkowe i majątkowe możliwości zobowiązanego, oznaczają jego status materialny, realny do osiągnięcia przy dołożeniu przez zobowiązanego należytej staranności z wykorzystaniem posiadanej wiedzy i umiejętności oraz zasobów majątkowych. Na zakres świadczeń alimentacyjnych nie wpływają świadczenia z pomocy społecznej lub funduszu alimentacyjnego, świadczenia, wydatki i inne środki finansowe związane z umieszczeniem dziecka w pieczy zastępczej, świadczenia wychowawcze oraz świadczenia rodzinne.

Kto może zostać obciążony obowiązkiem alimentacyjnym?

Obowiązek alimentacyjny obciąża przede wszystkich krewnych w linii prostej, a więc najpierw zstępnych, czyli dzieci, wnuki, prawnuki itd., potem wstępnych, czyli rodzice, dziadkowie, pradziadkowie itd., a na końcu rodzeństwo, czyli krewni w linii bocznej w II stopniu. Każda z tych osób może zostać obciążona obowiązkiem alimentacyjnym stosownie do swoich możliwości zarobkowych i majątkowych. Pamiętać ponadto należy, że obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka, zaś obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.

Kto jest uprawniony do otrzymywania alimentów?

Do świadczenia alimentacyjnego uprawnione są przede wszystkim dzieci, gdyż na rodzicach ciąży ustawowy obowiązek świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania. W każdym innym przypadku uprawniony do świadczeń alimentacyjnych jest tylko ten, kto znajduje się w niedostatku. Niedostatek oznacza zaś niemożność zaspokojenia przez uprawnionego do alimentacji jego usprawiedliwionych potrzeb tak materialnych, jak i niematerialnych. Od powyżej zasady został jednakże przewidziany jeden wyjątek, a mianowicie w sytuacji, gdy jeden z małżonków został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia, a rozwód pociąga za sobą istotne pogorszenie sytuacji materialnej małżonka niewinnego, sąd na żądanie małżonka niewinnego może orzec, że małżonek wyłącznie winny obowiązany jest przyczyniać się w odpowiednim zakresie do zaspokajania usprawiedliwionych potrzeb małżonka niewinnego, chociażby ten nie znajdował się w niedostatku, wówczas więc świadczenie alimentacyjne może zostać przyznane nawet jeśli uprawniony nie znajduje się w niedostatku.

Kiedy powstaje obowiązek alimentacyjny?

Obowiązek alimentacyjny powstaje w każdym przypadku, gdy ziszczą się przesłanki ustawowe go warunkujące, a więc gdy dana osoba nie będzie w stanie zaspokoić swoich usprawiedliwionych potrzeb własną pracą i posiadanymi środkami, wówczas taka osoba może wystąpić z roszczeniem alimentacyjnym w stosunku do swoich krewnych.

Jaką formę może przybrać obowiązek alimentacyjny?

Świadczenie alimentacyjne może przybrać formę świadczenia pieniężno-naturalnego, czyli świadczenia o charakterze mieszanym, które występuje głównie w stosunkach między rodzicami a dziećmi; świadczenia w naturze czyli dostarczania np. produktów żywnościowych bądź podjęcia osobistych starań, takich jak działania porządkowe, działania pielęgnacyjne, działania opiekuńczo-wychowawcze, oraz świadczeń pieniężnych, wówczas zobowiązany nie zajmuje się żadnymi działaniami dodatkowymi, czyli nie podejmuje starań osobistych na rzecz uprawnionego, a jedynie  przekazuje uprawnionemu albo jego przedstawicielowi ustawowemu określoną sumę pieniędzy, bądź określony procent wynagrodzenia. Procentowe zasądzanie alimentów jest dopuszczalne, zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 22 września 1979 r., sygn. akt: III CZP 16/79, gdy uprawniony do alimentacji ma prawo do równej stopy życiowej ze zobowiązanym, wynagrodzenie za pracę stanowi jedyne stałe źródło utrzymania zobowiązanego oraz system tego wynagrodzenia usprawiedliwia takie rozstrzygnięcie, ponadto fakultatywnie sąd może określić dolną granicę alimentów kwotowo, np. 20% wynagrodzenia, lecz nie mniej niż 1000 zł. Procentowe ustalanie alimentów należy jednakże do rzadkości.

Jak ustalić alimenty?

Świadczenie alimentacyjne może zostać ustalone poprzez zawarcie umowy między uprawnionym, a zobowiązanym, jak również na podstawie ugody. Gdy zobowiązany nie chce świadczyć alimentów na rzecz uprawnionego, obowiązek alimentacyjny może zostać również określony w wyroku sądowym.

Jaki sąd jest właściwy do rozpoznania sprawy o alimenty?

O alimentach podczas postępowania rozwodowego orzeka sąd prowadzący to postępowanie, jednakże jeśli świadczenie alimentacyjne dochodzone jest na drodze odrębnego postępowania, wówczas właściwym do rozpoznania sprawy będzie sąd rejonowy według miejsca zamieszkania osoby uprawnionej, lub sąd rejonowy właściwy ze względu na miejsce zamieszkania pozwanego.

Czy można zrzec się alimentów?

Przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nie zawierają uregulowania, z którego wprost wynika, że świadczenia alimentacyjnego nie można się zrzec, jednakże stanowisko doktryny w tym zakresie nie budzi wątpliwości, gdyż jednoznacznie wskazano, że samo roszczenie alimentacyjne nie może być przedmiotem swobodnej decyzji stron, a w szczególności nie może być przedmiotem zrzeczenia się przez uprawnionego. Stąd więc prawo to nie może być przedmiotem umowy ani też innej ugody, która by w skutkach prowadziła do jego ograniczenia.

Czy alimenty ulegają przedawnieniu?

Zgodnie z regulacjami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, roszczenia o świadczenia alimentacyjne przedawniają się z upływem lat trzech.

Czy można wnieść pozew o zaległe alimenty?

Świadczenie alimentacyjne, co do zasady, ma na celu zapewnienie uprawnionemu środków na pokrycie jego bieżących potrzeb, jednakże, jeżeli istnieją niezaspokojone potrzeby uprawnionego z czasu przed wniesieniem powództwa o alimenty, wówczas sąd je uwzględnia, zasądzając odpowiednią sumę pieniężną. Żądanie zaległych alimentów zasadne zatem będzie tylko wtedy, gdy pozostały jakieś niezaspokojone potrzeby uprawnionego, a dochodzona kwota służyć ma wykonaniu zobowiązań zaciągniętych przez uprawnionego dla zaspokojenia owych potrzeb czy zaległości np. w opłatach za mieszkanie itd. W uzasadnionych wypadkach sąd może wówczas rozłożyć zasądzone świadczenie na raty.

Czy można wnieść o alimenty po śmierci zobowiązanego?

Zgodnie z obowiązującymi uregulowaniami, obowiązek alimentacyjny nie przechodzi na spadkobierców zobowiązanego, a więc wygasa on wraz ze śmiercią zobowiązanego, w takim więc przypadku spadkobiercy zmarłego nie będą zobowiązani do płacenia zasądzonych alimentów. Jeżeli jednak przed śmiercią zobowiązany do alimentów zalegał z płatnością alimentów, wówczas jego spadkobierców będą obciążać wymagalne w dniu śmierci raty alimentacyjne, gdyż należą one do długów spadkowych.

Ile kosztuje wytoczenie powództwa o alimenty?

Od złożenie pozwu o alimenty nie uiszcza się kosztów sądowych, co oznacza, że strona występująca z roszczeniem alimentacyjnym nie ma obowiązku uiszczania opłaty sądowej i ponoszenia wydatków. Ponadto, nie podlega opłacie skarbowej dokonanie czynności urzędowej, wydanie zaświadczenia i zezwolenia (pozwolenia, koncesji) albo złożenie dokumentu stwierdzającego udzielenie pełnomocnictwa lub prokury albo jego odpisu, wypisu lub kopii w sprawach alimentacyjnych. Gdy występujący z roszczeniem alimentacyjnym nie ma środków na zatrudnienie profesjonalnego pełnomocnika, wówczas można również wnosić o ustanowienie pełnomocnika z urzędu.

Czy warto składać wniosek o udzielenie zabezpieczenia w postępowaniu o alimenty?

W sprawach o alimenty zabezpieczenie może polegać na zobowiązaniu obowiązanego do zapłaty uprawnionemu jednorazowo albo okresowo określonej sumy pieniężnej, co oznacza, że zanim sąd wyda wyrok w przedmiocie obowiązku alimentacyjnego, pozwany o alimenty może zostać przez sąd zobowiązany do przekazywania powodowi określonej kwoty, tytułem zabezpieczenia jego roszczenia. W praktyce zabezpieczenia roszczenia alimentacyjnego udzielane jest w ten sposób, że pozwany zostaje zobowiązany do przekazywania miesięcznie określonej kwoty, zabezpieczenie jest więc bardzo podobne do samego obowiązku alimentacyjnego i niewątpliwie jest to bardzo korzystne rozwiązanie dla powoda.

Przesłanką konieczną do udzielenia zabezpieczenia w sprawach o alimenty jest uprawdopodobnienie istnienia roszczenia, nie ma natomiast potrzeby wykazywania interesu prawnego w udzieleniu zabezpieczenia. Wniosek o zabezpieczenie można złożyć zarówno wraz z pozwem, bądź w toku procesu, także wówczas, gdy kwestia alimentów rozpoznawana jest w postępowaniu rozwodowym.